TUS ćwiczenia kojarzą się głównie z salą i grupą prowadzoną przez trenera, i słusznie, bo grupa rówieśnicza jest sercem tej metody. Ale trening umiejętności społecznych to także spora część pracy, którą można, a nawet trzeba, robić w domu. W tym artykule znajdziesz 10 konkretnych zabaw podzielonych na obszary, z celem i instrukcją do każdej. Jeśli chcesz najpierw zrozumieć samą metodę, zacznij od naszego przewodnika czym jest trening umiejętności społecznych.
Wolisz od razu wersję do druku? Pobierz karty pracy TUS (PDF).
TUS ćwiczenia w domu: 4 zasady, zanim zaczniesz
- Krótko i regularnie. Pięć minut dziennie działa lepiej niż godzina raz w tygodniu. Kompetencje społeczne buduje się jak kondycję, powtarzalnością.
- Przez zabawę, nie przez wykład. Dziecko ćwiczy wtedy, gdy się bawi. Moment, w którym zabawa zamienia się w lekcję z morałem, jest momentem końca ćwiczenia.
- Modeluj, zamiast wymagać. Dziecko uczy się emocji z tego, jak Ty je wyrażasz. Głośne nazywanie własnych uczuć (zdenerwowałam się, bo się spieszę) jest samo w sobie ćwiczeniem.
- Bez oceniania. W tych zabawach nie ma dobrych i złych odpowiedzi. Jest rozmowa.
Ćwiczenia na rozpoznawanie i nazywanie emocji
1. Kalambury emocjonalne
Cel: rozpoznawanie emocji po mimice i ciele. Jak prowadzić: na karteczkach zapiszcie emocje (radość, złość, strach, zdziwienie, znudzenie, duma). Losujecie i pokazujecie bez słów, reszta zgaduje. Od 4 lat, im starsze dziecko, tym subtelniejsze emocje (zazdrość, ulga, rozczarowanie).
2. Detektyw emocji
Cel: dostrzeganie emocji u innych. Jak prowadzić: przy czytaniu książki lub oglądaniu bajki zatrzymujcie się i zgadujcie: co czuje bohater? Po czym to poznajesz? Co mógłby zrobić? Od 3-4 lat, działa też świetnie z nastolatkami przy serialach.
3. Termometr emocji
Cel: skalowanie natężenia uczuć. Jak prowadzić: narysujcie termometr od 1 do 5. Uczcie dziecko pokazywać, jak duża jest jego złość albo ekscytacja. To fundament samoregulacji: między czuję złość na 2 a na 5 jest przestrzeń na reakcję, zanim emocja przejmie stery. Od 5 lat.
Ćwiczenia na radzenie sobie z trudnymi emocjami
4. Balonik i świeczka
Cel: wyciszanie ciała oddechem. Jak prowadzić: wdech nosem tak, żeby brzuch napełnił się jak balonik, wydech ustami powoli, jakby dziecko dmuchało na świeczkę tak, żeby płomień tańczył, ale nie zgasł. Ćwiczcie na spokojnie, żeby w emocjach dziecko miało gotowe narzędzie. Od 3 lat.
5. Przegrywanie na niby
Cel: oswajanie porażki. Jak prowadzić: grajcie w krótkie gry planszowe lub zręcznościowe i czasem celowo przegrywaj, modelując reakcję (szkoda, ale było fajnie, spróbuję jeszcze raz). Potem umówcie się na rundę, w której dziecko ćwiczy przegraną: przesadnie teatralnie, ze śmiechem. Porażka obśmiana na niby mniej boli naprawdę. Od 4 lat.
Ćwiczenia na komunikację i sytuacje społeczne
6. Teatrzyk trudnych sytuacji
Cel: przećwiczenie zachowań zanim wydarzą się naprawdę. Jak prowadzić: odgrywajcie scenki z życia: jak zapytać dzieci na podwórku, czy mogę się przyłączyć, co zrobić, gdy ktoś mi dokucza, jak poprosić panią o pomoc. Najpierw Ty grasz dziecko, ono podpowiada, potem zamiana. To domowa wersja najważniejszej techniki TUS, czyli odgrywania ról. Od 4 lat.
7. Zdania FUO: czuję, kiedy, potrzebuję
Cel: komunikowanie emocji zamiast wybuchania. Jak prowadzić: uczcie się formuły czuję złość, kiedy zabierasz mi klocki, chcę, żebyś zapytał. Wieszacie ją na lodówce i używajcie oboje, także Ty wobec dziecka. Od 5-6 lat, dla nastolatków bezcenne.
8. Runda pytań
Cel: prowadzenie rozmowy, słuchanie, czekanie na swoją kolej. Jak prowadzić: przy kolacji każdy zadaje jedno pytanie i każdy odpowiada (najlepszy moment dnia? co Cię dziś zaskoczyło?). Zasada: słuchamy do końca, nie przerywamy. Od 4 lat.
Ćwiczenia na współpracę i uważność na innych
9. Budowla na cztery ręce
Cel: współpraca i dzielenie zadań. Jak prowadzić: budujecie wspólnie z klocków, ale każdy może używać tylko jednej ręki, albo jedno podaje elementy, a drugie buduje według wspólnego planu. Frustracja wpisana w zadanie jest tu wartością: ćwiczycie dogadywanie się, gdy nie wszystko idzie gładko. Od 4 lat.
10. Komplementownik
Cel: zauważanie innych i wyrażanie uznania. Jak prowadzić: raz w tygodniu każdy domownik mówi (lub zapisuje na kartce) jedną rzecz, którą docenia u każdego z pozostałych. Konkretną: nie jesteś fajny, tylko pomogłeś mi w czwartek posprzątać bez proszenia. Od 5 lat.
Jak ułożyć z tego prosty plan tygodnia
Nie próbuj robić wszystkich dziesięciu ćwiczeń naraz. Wybierz dwa lub trzy z obszaru, który u Twojego dziecka najbardziej domaga się wsparcia, i wpleć je w istniejące rytuały: detektyw emocji przy wieczornym czytaniu, runda pytań przy kolacji, jedna partyjka gry z ćwiczeniem przegrywania w weekend. Po dwóch, trzech tygodniach dołóż kolejny obszar. Taki plan kosztuje kilkanaście minut dziennie i nie wymaga żadnych materiałów, a po miesiącu zwykle widać pierwsze zmiany w tym, jak dziecko mówi o emocjach.
Pobierz: 10 ćwiczeń TUS do domu
Zostaw adres e-mail, a wyślemy Ci gotowy do druku plik: 10 zabaw rozwijających umiejętności społeczne dziecka, plan tygodnia i cztery zasady domowego treningu. Bez teorii, same konkrety do zrobienia dziś po południu.
Karty pracy i materiały PDF: drukować czy nie?
Internet jest pełen kart pracy TUS do druku i część z nich bywa pomocna, szczególnie do rozmów o emocjach z młodszymi dziećmi. Miej jednak z tyłu głowy ograniczenie: karta pracy ćwiczy myślenie o sytuacjach społecznych, a nie zachowanie w nich. Dziecko może bezbłędnie zaznaczyć na obrazku, co powinien zrobić Staś, i nadal nie umieć zrobić tego samego na podwórku. Dlatego traktuj materiały drukowane jako wstęp do rozmowy i scenek, nie jako trening właściwy. Najwięcej dzieje się w żywej interakcji.
Czego domowe ćwiczenia nie zastąpią
Dom ma jedną zasadniczą granicę: brakuje w nim rówieśników. Czekanie na kolej wobec mamy to inne ćwiczenie niż wobec pięciu innych dzieci, które też chcą być pierwsze. Dlatego domowy trening najlepiej działa jako uzupełnienie regularnych zajęć grupowych, a nie ich zamiennik.
Jeśli Twoje dziecko ma diagnozę lub nasilone trudności, właściwym miejscem jest TUS prowadzony przez terapeutów. Jeśli chcesz rozwijać kompetencje emocjonalne i społeczne dziecka profilaktycznie, w kameralnej grupie rówieśników, temu służą całoroczne zajęcia Emotki dla dzieci w wieku 3-15 lat. Sprawdź, czy w Twojej okolicy działa ośrodek Emotki.
Najczęściej zadawane pytania
Jakie są ćwiczenia na umiejętności społeczne?
Podstawowe obszary to: rozpoznawanie i nazywanie emocji (kalambury emocjonalne, termometr emocji), samoregulacja (ćwiczenia oddechowe, oswajanie porażki), komunikacja (odgrywanie scenek, komunikat FUO) oraz współpraca i uważność na innych (wspólne zadania, wyrażanie uznania). Klucz to regularność i forma zabawy.
Od ilu lat można ćwiczyć umiejętności społeczne z dzieckiem?
Najprostsze zabawy (nazywanie emocji, oddech, wspólne budowanie) działają już od około 3 roku życia. Scenki i formuły komunikacyjne wchodzą około 4-6 lat. Górnej granicy nie ma, z nastolatkami zmienia się tylko forma: mniej zabawy, więcej rozmowy i realnych sytuacji.
Jak często ćwiczyć?
Krótko i często: 5-15 minut dziennie wplecione w codzienność (kolacja, czytanie, gra planszowa) daje więcej niż długa sesja raz w tygodniu. Umiejętności społeczne utrwalają się przez powtarzanie w naturalnych sytuacjach.
Czy karty pracy TUS wystarczą?
Nie. Karty pracy pomagają nazwać i przemyśleć sytuacje społeczne, ale nie ćwiczą zachowania w realnej interakcji. Traktuj je jako punkt wyjścia do rozmowy i scenek. Trening właściwy dzieje się w kontakcie z ludźmi, najlepiej z rówieśnikami.
Co, jeśli dziecko nie chce ćwiczyć?
Nie nazywaj tego ćwiczeniami. Wszystkie zabawy z tej listy działają jako zwykła wspólna aktywność: gra, teatrzyk, rozmowa przy kolacji. Jeśli dziecko konsekwentnie unika jakiegokolwiek kontaktu społecznego lub reaguje silnym lękiem, skonsultuj się z psychologiem dziecięcym.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji ze specjalistą. Zespół Emotki, sieci ośrodków rozwijających kompetencje emocjonalne dzieci w wieku 3-15 lat. Lipiec 2026.
