Kryzys psychiczny dzieci i młodzieży to temat, który w ostatnich latach pojawia się coraz częściej – nie bez powodu. Coraz więcej młodych osób zmaga się z obniżonym nastrojem, lękiem, wycofaniem społecznym czy objawami depresji. O przyczynach tego zjawiska oraz o tym, jak rodzice mogą wspierać dzieci na co dzień, rozmawiały Ania Konstantynowicz oraz Agnieszka Zielonka, doktor psychologii.
Skąd bierze się kryzys psychiczny u dzieci i młodzieży?
Przyczyny kryzysu psychicznego są złożone i wielowymiarowe. Z jednej strony mamy czynniki globalne, na które jako jednostki nie mamy wpływu: pandemia COVID-19, wojny, niepokój o przyszłość, natłok informacji, przebodźcowanie i ciągłą obecność trudnych treści w mediach.
Z drugiej strony istnieją obszary, na które wpływ mamy bezpośredni – i to właśnie na nich warto się koncentrować. Jednym z kluczowych elementów są relacje. Relacje w rodzinie, relacje w szkole oraz relacje rówieśnicze pełnią funkcję ochronną dla zdrowia psychicznego dziecka.
W rozmowie pojawia się również wątek pomieszania ról – rodziców, którzy próbują być kolegami, oraz nauczycieli, którzy często tracą autorytet i nie do końca wiedzą, jaką rolę pełnić. Dodatkowym czynnikiem ryzyka jest hejt, który stał się stałym elementem świata dzieci i młodzieży, szczególnie w przestrzeni cyfrowej.
Profilaktyka zamiast leczenia – od czego zacząć?
Choć leczenie jest niezbędne, gdy kryzys już się pojawi, kluczowe znaczenie ma profilaktyka. Podstawą jest budowanie bezpiecznej, stabilnej relacji w domu – takiej, w której dziecko wie, że może liczyć na dorosłych.
Profilaktyka obejmuje:
- budowanie zaufania i poczucia bezpieczeństwa w rodzinie
- regularne rozmowy, nie tylko „jak było w szkole”
- autentyczne zainteresowanie światem dziecka
- przestrzeń na emocje, także te trudne
Bardzo ważne są również zajęcia, które rozwijają samoświadomość, samoregulację i inteligencję emocjonalną. Mogą to być dedykowane programy rozwojowe, ale także aktywności grupowe: sport, teatr, drama czy inne formy pracy zespołowej, które uczą współpracy i komunikacji.
Bezpieczeństwo w szkole – rola nauczycieli i specjalistów
Drugim filarem profilaktyki jest poczucie bezpieczeństwa w szkole. Kluczowe znaczenie ma jasność ról dorosłych – wychowawców, nauczycieli, pedagogów i psychologów szkolnych.
Ważne pytania brzmią:
- czy nauczyciel jest osobą, do której dziecko może się zwrócić?
- czy relacja opiera się na zaufaniu i szacunku?
- czy specjaliści szkolni są dostępni tylko „do naprawiania problemów”, czy także do działań profilaktycznych?
Szkoła, która aktywnie wychodzi do dzieci z zajęciami rozwijającymi dialog, empatię i umiejętność mówienia o emocjach, realnie zmniejsza ryzyko kryzysu psychicznego.
Jak rozpoznać, że kryzys już się zaczyna?
Jednym z najczęstszych pytań rodziców jest to, na jakie sygnały ostrzegawcze zwracać uwagę. Kluczowe są przede wszystkim zmiany w zachowaniu dziecka.
Niepokój powinny wzbudzić m.in.:
- wycofanie z relacji, ograniczenie kontaktów
- zamykanie się w sobie, unikanie rozmów
- nagłe zmiany nastroju i funkcjonowania
- utrata zainteresowań
- sygnały ze szkoły od nauczycieli
Ogromne znaczenie ma rozmowa pogłębiona, oparta na pytaniach otwartych: „co cię dziś zaniepokoiło?”, „co było dla ciebie trudne?”, „z kim spędzałeś czas?”. Dzięki temu rodzic ma szansę odróżnić naturalne zmiany rozwojowe od sygnałów kryzysu.
Jeśli dziecko wprost komunikuje potrzebę rozmowy ze specjalistą, nie warto tego bagatelizować. Dla wielu dzieci kontakt z osobą spoza rodziny jest bezpieczniejszy i łatwiejszy.
Świat cyfrowy i sztuczna inteligencja – szansa czy zagrożenie?
Technologia i sztuczna inteligencja mogą być zarówno wsparciem, jak i zagrożeniem dla zdrowia psychicznego dzieci. Z jednej strony pomagają w zdobywaniu informacji, z drugiej – mogą tworzyć iluzję relacji.
Szczególnie narażone są dzieci, które mają trudności w nawiązywaniu kontaktów z rówieśnikami i zaczynają budować „relacje” z technologią. Dlatego kluczowa jest edukacja w zakresie mądrego korzystania z narzędzi cyfrowych i jasne oddzielenie relacji od technologii.
Relacje jako najlepsza ochrona przed kryzysem
Podsumowując rozmowę, można powiedzieć jedno: najlepszą ochroną przed kryzysem psychicznym są zdrowe, znaczące relacje. Nie wystarczy mieć kontakt – ważne jest budowanie prawdziwych więzi opartych na zaufaniu, empatii i obecności.
Właśnie te kompetencje – emocjonalne i społeczne – warto rozwijać u dzieci od najmłodszych lat.
Jak Emotka wspiera zdrowie psychiczne dzieci?
W programach realizowanych przez Emotkę ogromny nacisk kładzie się na profilaktykę, rozwój kompetencji miękkich i budowanie relacji. To one stanowią fundament zdrowia psychicznego i odporności dzieci oraz młodzieży.
Zapraszamy do obejrzenia całej rozmowy:
